Historia SPNJO

W pierwszych powojennych latach funkcjonowania Uniwersytetu Wrocławskiego języków obcych, angielskiego, francuskiego, niemieckiego, rosyjskiego oraz greki i łaciny, nauczali odpowiednio wykwalifikowani asystenci i adiunkci a nawet nauczyciele liceów ogólnokształcących. Przy Uniwersytecie nie funkcjonowała żadna odrębna jednostka, w której zatrudnieni byliby lektorzy języków obcych. Nie była to zresztą sytuacja odosobniona, na innych polskich uczelniach działo się bowiem podobnie. Przełomową datą okazał się dzień 22 lutego 1953 roku, kiedy to zarządzeniem Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego zostało powołane Studium Języków Obcych (SJO). Jednostka ta, działająca przy Uniwersytecie Wrocławskim do dziś pod nazwą Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych (SPNJO), świętuje, przesunięty o rok z powodu trwającego w 2013 r. w budynkach SPNJO remontu, jubileusz 60-lecia swojego istnienia.


Historia Studium Języków Obcych UWr

Był rok 1953. Właśnie wtedy prorektor Uniwersytetu Wrocławskiego prof. Bronisław Biliński zlecił mgr. Marianowi Adamusowi (lektorowi języka niemieckiego) organizację Studium Języków Obcych – jednostki, której głównym zadaniem miało być nauczanie języków obcych. We wrześniu pracę w Studium podjęło 11 lektorów w dwóch zespołach: neofilologicznym i języka rosyjskiego, a prace organizacyjne zakończono we wrześniu 1954 roku. W październiku 1954 roku kierownikiem SPNJO został mgr Władysław Dubowski (lektor języka rosyjskiego), który pełnił tę funkcję przez 30 lat do września 1984 r. W roku 1955 w Studium powołano cztery zespoły językowe: języka angielskiego (kierownik mgr Maria Gottwald), języka niemieckiego (kierownik prof. mgr Stanisław Przeździecki), języka rosyjskiego (kierownik mgr Halina Myssak) oraz francuskiego i języków klasycznych (kierownik mgr Antoni Burakowski).

Przez pierwszych 5 lat swego funkcjonowania Studium Języków Obcych zajmowało jedno pomieszczenie w budynku przy ul. Szewskiej 48 (dzisiejszy Instytut Historyczny), dopiero w roku 1958 zostało przeniesione do dwóch pomieszczeń przy Szewskiej 36, gdzie funkcjonowało przez 10 lat. Warunki lokalowe były w tamtym czasie bardzo trudne. Oba pomieszczenia wykorzystywane były jako lokale biblioteczne, mieściło się w nich około 10 000 woluminów), tam również odbywały się zebrania poszczególnych zespołów Studium i tam lektorzy przeprowadzali kolokwia, egzaminy, a także przyjmowali studentów na konsultacjach. W roku 1966 z inicjatywy dra Władysława Dubowskiego prorektor ds. nauki utworzył Międzyuczelniane Seminarium Językoznawcze. Kilku lektorów uzyskało tytuły doktorskie: dr Władysław Dubowski, dr Zenaida Gryczkiewicz, dr Krystyna Mielczarek, dr Maria Luiza Janikowska, dr Zofia Kubikowska, dr Marek Winiarczyk. Przeprowadzkę na Szewską 36 wspomina późniejsza Pani kierownik  Studium mgr Gabriela Sorbian: „Niedługo potem przeprowadziliśmy się na ulicę Szewską 36 – gdzie mieliśmy jeden duży pokój dla wszystkich lektorów i jeden mały dla kierownika Studium. Istna Wieża Babel – kiedy pytaliśmy studentów, od biurek dobiegały słowa angielskie, niemieckie, francuskie, rosyjskie i łacińskie. Przeszkadzaliśmy sobie nawzajem, było bardzo trudno, pomimo to wszyscy wspominamy miło tamtą koleżeńską atmosferę.”

W 1968 roku dzięki prof. Alfredowi Jahnowi – ówczesnemu rektorowi Uniwersytetu, Studium otrzymało do dyspozycji całe piętro (9 pomieszczeń) w budynku przy Szewskiej 50. Sale, jak na ówczesne warunki, urządzone były nowocześnie, jedna sala wyłożona płytami dźwiękochłonnymi służyła do projekcji filmów (znajdował się tam aparat projekcyjny do wyświetlania filmów), druga sala przeznaczona była na laboratorium językowe typu rozgłośniowego (16-kabinowe firmy „Tesla”). W roku akademickim 1969/1970 nastąpiła zmiana nazwy Studium. Studium Języków Obcych (SJO) przemianowane zostało na Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych (SPNJO).

Na przełomie lat 70. i 80. SPNJO przeprowadziło się do kamienic przy pl. Nankiera 2–3 (obok dzisiejszego Instytutu Filologii Romańskiej). Obiekt był wówczas po remoncie, ale przez kolejnych 20 lat, poza odmalowaniem pomieszczeń, nie robiono nic, aż do roku 2008, kiedy to dzięki wielkiemu zaangażowaniu Pani Kierownik Studium mgr Aleksandrze Matkowskiej (funkcję tę objęła w 2005 r. i pełni ją do dziś) wyremontowano wszystkie pomieszczenia Studium – budynek został dostosowany do potrzeb osób  niepełnosprawnych, odświeżono sale dydaktyczne, wyremontowano toalety, całkowicie przebudowano parter, odrestaurowano południową fasadę, naprawiono balkony, wymieniono stolarkę, natomiast dziewiętnastowieczne drzwi wewnętrzne poddano konserwacji. Remont przeprowadzała firma Integer. Na czas remontu Studium zostało przeniesione do tymczasowych siedzib przy ul. Szczytnickiej 11 i opuszczonego przez Instytut Informatyki baraku przy ul. Przesmyckiego.

Remont ten nie obejmował jednak fasad kamienic od strony pl. Nankiera. W 2012 nastąpił drugi etap remontu, który trwał do września 2013 roku. Architektem była Agnieszka Czajkowska, wykonawcą Piotr Kempa, nadzór konserwatorski pełnili Łukasz Krzywka i Zdzisław Żak. Wyremontowano wówczas dach, piwnice oraz fasadę północną i piękne witryny na parterze. Pani kierownik Studium mgr Aleksandra Matkowska po remoncie budynku mówiła tak: „Jeszcze raz pragnę podkreślić, że cieszę się bardzo z finalnego wyniku obu remontów, o które się usilnie starałam. Władze Uniwersytetu dostrzegły nasze problemy i doprowadziły do tak pięknego finału. Obecnie wycieczki zatrzymują się, żeby zrobić zdjęcia naszych pięknych fasad. Dziękuję wszystkim, którzy się do tego przyczynili”. Na uroczyste otwarcie siedziby Studium przy pl. Biskupa Nankiera 2-3 po remoncie, które odbyło się 19 czerwca 2009 roku, przybyli m.in. prorektorzy prof. Ryszard Cach i prof. Adam Jezierski, były rektor UWr prof. Leszek Pacholski, prof. Krystyna Gabryjelska, kanclerz mgr Ryszard Żukowski, kwestor mgr Jadwiga Gizowska oraz dziekani wydziałów. W holu Studium goście mogli obejrzeć wystawę fotografii przedstawiających budynek przed i po remoncie. Na wszystkich gościach wywarły one ogromne wrażenie.

Studium w trakcie remontu

Galeria zdjęć budynku Studium przy pl. Nankiera przed i po remoncie

Elewacja południowa przed i po remoncie

Budowa windy

I piętro budynku Studium

Sekretariat Studium

 

Przed remontem: zniszczone zabytkowe elewacje dwóch kamienic SPNJO kontrastujące z odremontowaną fasadą budynku Instytutu Filologii Romańskiej Zabytkowe fasady budynku od strony pl. Nankiera po remoncie

 

19 CZERWCA 2009 SPNJO wraz z zaproszonymi gośćmi uroczyście świętuje koniec I etapu remontu i powrót na Plac Biskupa Nankiera 2/3

Były rektor Uniwersytetu Wrocławskiego prof. Leszek Pacholski

Ówczesny prorektor ds. nauczania prof. Ryszard Cach

Działalność dydaktyczna SPNJO UWr

Dydaktyka zawsze była głównym zadaniem w działalności SPNJO. W latach 1953–1970 lektoraty w Studium odbywały się raz w tygodniu po 2 godziny przez dwa lata studiów w wymiarze 120 godzin. Zajęcia prowadzono w grupach dla „początkujących i zaawansowanych”. Z powodu braku materiałów dydaktycznych przystosowanych do nauczania języków obcych w uczelniach wyższych, w początkowej fazie działalności w Studium korzystano z podręczników do liceum, a lektorzy opracowywali własne skrypty, wybory tekstów, zwłaszcza z literatury fachowej. W latach 1971–1980 głównym językiem obowiązującym na wielu kierunkach studiów był język rosyjski – w wymiarze 90 godzin. Na Wydziale Matematyczno-Fizyczno-Chemicznym językiem obowiązkowym był angielski, a na historii, historii sztuki, archeologii i etnografii – język niemiecki. Na pozostałych wydziałach i kierunkach studenci kontynuowali naukę języka obcego poznanego w szkole średniej. W roku 1970 w Studium zatrudnionych na etacie było 30 lektorów, 7 na umowach zleconych, jeden pracownik zatrudniony był na etacie laboranta naukowo-technicznego, a kolejny na stanowisku starszego referenta w sekretariacie Studium. Języka angielskiego nauczało siedmiu lektorów, francuskiego dwóch, łaciny i greki czterech, niemieckiego ośmiu, a rosyjskiego dziewięciu. Jeśli wziąć pod uwagę, że w roku powstania Studium zatrudniało jedynie 11 lektorów, można powiedzieć, że odnotowano bardzo szybki wzrost liczebny pracowników. Z pewnością było to podyktowane dużą rolą, jaką zaczęła odgrywać nauka języków obcych na uczelniach wyższych.

Dopiero w roku 1980 język rosyjski przestał być pierwszym obowiązkowym językiem obcym, studenci nie byli zobowiązani do kontynuowania nauki języka obcego rozpoczętej w szkole średniej. Mogli sobie wybrać język obcy, a nawet uczyć się dwóch języków obcych od podstaw. Zmiany te wpłynęły także na liczbę zatrudnionych wykładowców języka rosyjskiego – było ich mniej, zwiększono natomiast liczbę lektorów języków zachodnich. Po ogłoszeniu w Polsce stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. wprowadzono znaczące zmiany, które dotyczyły wyboru drugiego języka obcego: miał to być język kontynuowany ze szkoły podstawowej i średniej, co w praktyce oznaczało naukę rosyjskiego.

Przełomowym był rok 1989, wtedy opracowano nowy model nauczania języków obcych w Studium, który zaczął obowiązywać od października 1991. Zostały wprowadzone testy kwalifikacyjne dla studentów kontynuujących naukę języka obcego. Nowy model przewidywał początkowo 480 godzin, a od 1996 roku 300 godzin kredytu na naukę języka obcego. Zwiększono do 60 liczbę godzin lektoratu języka obcego w semestrze. Studenci dobrze znający język  mogli zdać egzamin i przeznaczyć pozostały kredyt godzin na naukę innego  języka obcego. Wprowadzono bloki językowe dla poszczególnych wydziałów, co pozwoliło usprawnić organizację lektoratów: można było łączyć w grupach studentów różnych lat i kierunków. Systemem wprowadzonym na Uniwersytecie Wrocławskim interesowały się inne uczelnie. Wiele z nich wzorowało się na założeniach  modelu SPNJO UWr. Od 1994 wprowadzono program komputerowy obejmujący ewidencję studentów wszystkich wydziałów.

Nowy model nauczania języków obcych

Wraz z rozpowszechnianą w Polsce od 2003 roku publikacją Rady Europy Common European Framework of Reference for Languages: learning, teaching, assessment („Europejski System Opisu Kształcenia Językowego”), która zachęca nauczycieli języków obcych do stosowania we wszystkich krajach europejskich systemu opisu i oceny biegłości językowej w formie zestawu jednolitej skali: A1, A2, B1, B2, C1, C2, w grudniu 2003 roku grupa lektorów SPNJO pod nadzorem kierownik SPNJO mgr Teresy Zarych oraz  prorektor ds. nauczania prof. dr hab. Krystyny Gabryjelskiej  opracowała nowy model nauczania języków dostosowany do potrzeb Uczelni oraz spełniający założenia CEFR. Zgodnie ze skalą biegłości CEFR zmodyfikowano testy kwalifikacyjne, opracowano programy nauczania, które dostosowano do obowiązującego od 2004 r. limitu 240 godzin na lektoraty języków obcych.

Nowy projekt nauczania języków obcych przedstawiony został na posiedzeniu Senatu w dniu 31 marca 2004 r. i zaakceptowany przez Senat UWr do wdrożenia od roku akademickiego 2004/2005. Ten czas wspominają mgr Gabriela Sorbian oraz mgr Elżbieta Jerusel: „W roku 1991 nastąpiła istna rewolucja w nauczaniu po wprowadzeniu przez ówczesne kierownictwo – mgr Krystynę Kotlińską oraz mgr Klementynę Magnowską – poziomów A, B, C, D i następnie poziomu E obejmującego konwersacje. Lektoraty trwały już wtedy 90 minut i powoli zbliżaliśmy się do europejskiego systemu kształcenia.”

SPNJO obecnie

Dzisiaj studenci Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych dysponują bezpłatnym limitem 180 godzin na osiągnięcie poziomu B2 na studiach I stopnia oraz 60 godzin na uzyskanie poziomu B2+ na studiach II stopnia, a zasady nauczania języków obcych w SPNJO Uniwersytetu Wrocławskiego reguluje Zarządzenie nr 44/2013 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 29 marca 2013 r. W SPNJO zatrudnionych jest 88 osób, wśród których 82 to pracownicy dydaktyczni na stanowiskach: 44 starszych wykładowców, 14 wykładowców i 24 lektorów. W Studium działa 5 zespołów językowych: języka angielskiego, rosyjskiego, niemieckiego, języków starożytnych i języków romańskich, prowadzone są lektoraty z języków: angielskiego, niemieckiego, francuskiego, hiszpańskiego, włoskiego, rosyjskiego, portugalskiego oraz z łaciny i greki. W roku akademickim 2013/2014 w Studium odbyło się 40 339 godzin  lektoratów oraz 630 godz. zajęć indywidualnych ze studentami o szczególnych potrzebach edukacyjnych: w semestrze zimowym z lektoratów w SPNJO skorzystało 7 017 studentów (415 grup) oraz 5 osób  na zajęciach indywidualnych, w semestrze letnim – 7 912 studentów (465 grup) oraz 7 osób na zajęciach indywidualnych. Testy kwalifikacyjne zdawało 4099 studentów, odbywały się egzaminy po zakończeniu lektoratów dla wszystkich grup i egzaminy z języka obcego dla kandydatów na studia doktoranckie. Egzaminy z języka obcego przed obroną pracy doktorskiej w roku akademickim 2013/2014 zdawało 125 osób (w roku akademickim 2012/2013 – 196). Studium przeprowadzało także rozmowy kwalifikujące studentów na wyjazdy w ramach programów wymiany międzynarodowej – 295 studentów, egzaminy certyfikujące (płatne), płatne kursy językowe oraz egzaminy TELC (The European Language Test). Lektorzy SPJNO uczestniczą w licznych szkoleniach, warsztatach i konferencjach (w tym w szkoleniach na egzaminatorów TELC, zdobywając lub odnawiając licencje). Studium jest również organizatorem szkoleń metodycznych dla lektorów. Dysponuje 10 salami dydaktycznymi wyposażonymi w profesjonalny i nowoczesny sprzęt multimedialny.

Obchody jubileuszu 60-lecia Studium

16 września 2014 roku kierownictwo, pracownicy, emerytowani pracownicy, studenci i przyjaciele Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych oraz zaszczytne grono władz uczelni wzięło udział w obchodach jubileuszu 60-lecia Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych, które miały miejsce w Auli Leopoldyńskiej oraz w Oratorium Marianum w gmachu głównym Uniwersytetu Wrocławskiego. Swoje wystąpienie wygłosili – rektor prof. dr hab. Marek Bojarski, prorektor ds. nauczania dr hab. prof. nadzw. Karol Kiczka oraz Pani kierownik Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych mgr Aleksandra Matkowska, która przedstawiła historię oraz obecną działalność dydaktyczną Studium. Podczas uroczystości medalami Trzechsetlecia Uniwersytetu Wrocławskiego odznaczeni zostali zasłużeni pracownicy SPNJO. Posrebrzanym Medalem Trzechsetlecia Uniwersytetu Wrocławskiego JM Rektor odznaczył: mgr Aleksandrę Matkowską, kierownika SPNJO; mgr Iwonę Nowicką, zastępcę kierownika SPNJO; mgr Lidię Janotę, kierownika Zespołu Lektorów Języka Angielskiego.  Brązowym Medalem Trzechsetlecia Uniwersytetu Wrocławskiego JM Rektor odznaczył: mgr Wandę Męcińską-Kiedroń, kierownika Zespołu Lektorów Języka, mgr Beatę Machalską, kierownika Zespołu Lektorów Języków Starożytnych, mgr Barbarę Dubińską-Sołtys, mgr Annę Jabłońską, mgr Aleksandrę Krajczyk, mgr Marię Polkowską-Zielińską, mgr Teresę Rukasz, mgr Izabelę Barnat, mgr. Zbigniewa Gdowskiego, mgr Elżbietę Jerusel, mgr Agnieszkę Pęcikiewicz.

Następnie kierownik Aleksandra Matkowska podziękowała obecnym na uroczystościach poprzednim kierownikom SPNJO Pani mgr Krystynie Kotlińskiej, Pani mgr Gabrieli Sorbian oraz Panu mgr. Stanisławowi Wilczyńskiemu za ich trud włożony w rozwój SPNJO, wręczając im symboliczne bukiety kwiatów.

Uroczystość uświetnił swoim występem Chór Uniwersytecki „Gaudium” pod batutą Alana Urbanka. W holu prowadzącym do Oratorium Marianum umieszczono imponującą wystawę przedstawiającą historię i dzień dzisiejszy Studium autorstwa mgr. Marcina Boronowskiego.

Galeria zdjęć z obchodów 60-lecia Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych (16 września 2014 r.)

  

Wystawa w hallu Studium


Oprac. na podstawie:

  • Uniwersytet Wrocławski w latach 1945-1970 Księga jubileuszowa pod red. Władysława Floryana, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1970.
  • Kamilla Jasińska, Łukasz Krzywka, Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych jak nowe, Przegląd Uniwersytecki 3(2013), s. 44-45.
  • Gabriela Krajewska, „Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych po remoncie”, Przegląd Uniwersytecki 10 (161) 2009, s.22.
  • Aleksandra Matkowska „Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych”, Przegląd Uniwersytecki nr 1 (164) 2010.

Aleksandra Matkowska, Agata Sałamaj